یکی از نابخردی‌های آشکاری که در حوزه‌ی منابع طبیعی و محیط زیست، سبب‌ساز نابودی بسیاری از گونه‌های گیاهی یا جانوری بومی و انحصاری (اندمیک) زیستگاه‌های ارزشمند ایران و جهان را فراهم آورده است، ورود بدون مطالعه و غیرکارشناسی برخی از جانوران و گیاهانی است که ممکن است در زادگاه طبیعی‌شان، بهترین پاسخ ممکن به شرایط زیست‌بوم باشند، امّا با ورودشان به عرصه‌های غیربومی، هم به زنجیره‌ی غذایی زیستمندان جانوری آسیب زده و حیات وحوش سرزمین میزبان را با تنش روبرو می‌سازند و هم در روند طبیعی زادآوری طبیعی و حرکت به سوی شرایط پایا و مطلوب گیاهی (کلیماکس) خلل وارد می‌کنند.

     اینها را گفتم تا اشاره کنم به گزارشی که اخیراً در آمریکا منتشر شده و بخش‌هایی از آن، شب گذشته از تلویزیون دولتی آن کشور نیز پخش شد؛ گزارشی که نشان می‌دهد، بیش از ۶۰ درصد طبیعت زیبا و منحصر به فرد موجود در جزایر هاوایی به شدت آسیب دیده و تنوع زیستی آن آشکارا به مخاطره افتاده است؛ به نحوی که اکنون دیگر خیلی از گونه‌های گیاهی، جانوری و حشرات منطقه که تا چند دهه‌ی پیش به راحتی در منطقه زیست کرده و مشاهده می‌شدند، قابل مشاهده نیستند. چرا که فشارهای انسانی، گرمایش جهانی و به ویژه رونق نابخردانه‌ی صنعت گردشگری در آن جزایر پول‌ساز (کافی است بدانیم که فقط در سال ۲۰۰۵، بیش از ۳۹/۷ میلیون گردشگر خارجی به جزایر هاوایی وارد شده‌‏اند که ورود این تعداد گردشگر درآمد ارزی صنعت گردشگری این جزایر را ۵/۱۱ بیلیون دلار افزایش داده است؛ موضوع وسوسه‌انگیزی که سبب شد تا سازمان عمران منطقه آزاد تجاری کیش هم رسماً اعلام کند: الگوی ما در جذب گردشگر متأثر از جزایر هاوایی است!)، سبب شده تا تحولات آب و هوایی در آن بروز کرده و همچنین بسیاری از حوضه‌های آبخیز هاوایی، از روند قهقرایی نگران‌کننده‌ای متأثر شوند؛ به شکلی که هم‌اینک میزان جابجایی خاک در آنها بسیار افزون‌تر از نرخ طبیعی است.

      چنین است که هم‌اکنون گروهی از دانشمندان دیرین‌شناس و بوم‌شناس با مشارکت تشکل‌های مردم‌نهاد محلی، تلاش می‌کنند تا با شناخت مهمترین عوامل پس‌رونده‌ی حیات طبیعی و یافتن آثار حیات سنگواره‌ای از زیستمندان نایاب شده در این جزایر زیبا، شرایط را برای بازگشت به وضعیت مطلوب مجدداً مهیا سازند.
      جالب آن که یکی از مؤلفه‌های کاهنده‌ی کارایی سرزمین در این جزیره، ورود بدون برنامه‌ی گیاهی به نام «شلفرا» بوده است، گیاهی که از قضا ظاهری زیبا داشته، سریع‌الرشد بوده و از خواهش‌های بوم‌شناختی پایینی برخوردار است؛ ویژگی‌هایی که سبب شده به سرعت در منطقه استقرار یافته و با روندی شتابناک گسترش یابد. درنتیجه عرصه را برای بسیاری از گونه‌های بومی و اندمیک جزیره تنگ کرده و آنها را با اضمحلالی تدریجی امّا پیوسته مواجه ساخته است؛ رخدادی که سبب شده تا آن دسته از زیستمندانی هم که حیات‌شان به صورت مستقیم یا غیر مستقیم با این گیاهان درارتباط است نیز آسیب دیده و بدین‌ترتیب دامنه‌ی این تنش به سراسر زنجیره‌ی غذایی شکننده‌ی جزایر تسری یابد (اصل پروانه را که یادتان هست؟).
     خواستم بگویم مشابه چنین وضعیتی را در برخی از مناطق کشور، از جمله سواحل خلیج فارس و دریای عمان و پس از ورود گونه‌های بیگانه‌ای چون «کهور پاکستانی» هم تجربه کرده‌ایم؛ گونه‌ی سریع‌الرشدی که به شرایط سخت زیست‌بوم کاملاً مقاوم بوده و توانسته در مدّتی کوتاه عرصه را برای رشد و بقای گونه‌های درختی بسیار ارزشمند بومی منطقه مانند کُنار (Ziziphus spina-christi)، کهور ایرانی (Prosopis cineraria) ، ناترک (Dodoneae viscosae)، گاروم زنگی (terminalia catalpa)، انجیر معابد (ficus religiosa)  و انار شیطان ((tecommela undulate و … تنگ سازد.
      امید که از پس این رخدادها و تجربه‌های تلخ، آموزه‌ای شیرین و ماندگار برای آیندگان به ارمغان نهیم؛ آموزه‌ای که برگردان ساده‌اش این است: «آدمی می‌تواند بر طبیعت حکومت کند، به شرط آن که راه و رسم پیروی از قوانینش را بیاموزد و عملاً پایبندی‌اش را به رعایت آن هنجارهای طبیعی و هوشمندانه نشان دهد.»

این مطلب در تاریخ شنبه ۹م تیر ۱۳۸۶ در ساعت ۱۲:۲۷ ق.ظ و تحت دسته (های) اخبار و رويدادها, محيط زيست منتشر شده است. شما می توانید دیدگاه های این نوشته را از طریق RSS 2.0 دنبال کنید. شما می توانید نظر دهید ، یا از سایت خود دنبالک ارسال کنید.