«ایزدان گاهی راه درست را از پنجره اشتباهات ما به ما نشان می‌دهند. ما باید آن راه‌ها را پیدا کنیم.»

کوروش کبیر، ص ۱۶۴ از کتاب مدیریت کوروش بزرگ اثر گزنفون

    دیروز سخنان معاون جدید وزارت نیرو در امور آب را در روزنامه همشهری می‌خواندم و در همان حال حیرت زده از خود می‌پرسیدم: چرا عالی‌ترین مقام مدیریت آب کشور برای توجیه اهمیت حوزه‌ی تحت مسئولیتش باید ناچار باشد به آمار سازمانی اتکا کند (بانک جهانی) که علی‌القاعده خود آن سازمان، آمارهایش را بر اساس اطلاعات رسمی نهادهای متولی آب در هر کشور تنظیم و منتشر می‌سازد؟!

     و از آن جالب‌تر آن که چرا مسئولین ما عادت کرده‌اند، توپ را پیوسته به زمین حریف اندازند و به نصیحت خود بپردازند؟! «محمدرضا عطارزاده در جمع خبرنگاران گفت :بانک جهانی کاهش منابع آب شرب ایران را ۶٫۳ برابر نرم جهانی اعلام کرده است، در این راستا برای مقابله با خشکسالی احتمالی سال آتی همه مسئولان حوزه آب کشور باید پیوند خود را با مردم افزایش دهند و مدیریت مورد نیاز را اعمال کنند.»

     می‌ماند چند نکته کوچک!

   اول این که سازمان مدیریت منابع آب کشور (تماب) میانگین سالانه‌ی آب در دسترس ایران را ۱۴۰ میلیارد متر مکعب محاسبه کرده است. مسئولین وزارت نیرو هم بارها اعلام کرده‌اند که سهم آب شرب ۷۰ میلیون ایرانی، چیزی بین ۳ تا ۴ میلیارد متر مکعب در سال است.

   بنابراین حتا اگر ما با یک خشکسالی بی سابقه روبرو شده و ۹۰ درصد از آب قابل استحصال خود را در یک سال فرضی هم از دست دهیم، باز هم آنچه می‌ماند، چندین برابر نیاز آشامیدنی ایرانیان است! این در حالی است که بدبینانه‌ترین برآوردها حکایت از آن دارد که وضعیت ریزش‌های آسمانی کشور در سال آبی گذشته و پیش رو، چیزی بین ۴۰ تا ۶۰ درصد کاهش را نسبت به میانگین‌های سالانه نشان می‌دهد.

     پرسش این است:  چرا مردم را از جیره‌بندی آب می‌ترسانیم؟!

    دوم این که اگر واقعاً همه به این نتیجه رسیده‌ایم که منابع آب شرب کشور با بحران روبرو شده است، چرا برای کاهش هدررفت ۳۰ درصدی آب شرب از کلان‌شهرهای کشور اقدام اصولی انجام نمی‌گیرد؟ یادمان باشد که میزان هدررفت از شبکه لوله‌کشی شهر تهران، دقیقاً برابر با کل گنجایش دریاچه سد کرج است! حتا در شهرستانی مانند زنجان هم، بیشترین عامل هدررفت آب، سامانه‌ی فرسوده و غیراصولی لوله‌کشی شهری است و نه میل به مصرف بیش از حد شهروندانی که معمولاً همه کاسه کوزه‌ها را بر سر آنان می‌شکنیم!

    حقیقت این است که مدیریت کلان  آب در کشور ما، سالهاست به جای پرداختن به ریشه‌ها و کمک به افزایش رانده‌مان آبیاری در بخش‌های شرب، صنعتی و کشاورزی، کوشیده است تا محلل خواهش‌های سیاسی و اجتماعی فلان مقام دولتی و استانی یا  نماینده مجلس باشد و هرگز از توان علمی و مهندسی بدنه کارشناسی خویش به نفع منافع ملّی کشور آنچنان که شایسته بوده، سود نبرده و معمولاً این منافع بخشی بوده که دست بالا را داشته است. کیست که نداند جانمایی بسیاری از سدهایی که در طول دو دهه‌ی اخیر در کشور ساخته شده است، بیشتر از آن که مبتنی بر ملاحظات کارشناسی و ارزیابی‌های دقیق محیط زیستی باشد، بر مبنای نیازهای دولت‌سالاران حکومتی چیدمان یافته است؟

    اگر غیر از این است، جناب عطارزاده‌ی عزیز بیا و برای ما بگو: چرا در حالی که بیش از شصت درصد از طرح‌های آب کشور به صورت نیمه‌کاره مانده است، باید صحبت از ساخت افزون بر یکصد سد بزرگ مخزنی جدید شود؟

    در همین ارتباط یک سند تاریخی در مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی وجود دارد که ردپای بیماری نهفته در آن در پیش‌نویس قانون بودجه سال ۱۳۸۸ خورشیدی هم آشکارا نمایان است: «وضعیت به گونه‌ای است که مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی را واداشت تا در بررسی بودجه‌ی سال ۱۳۸۱ کل کشور، پیشنهاد حذف بند الف تبصره‌ی ۱۸ را با این استدلال مطرح کند:  اختصاص ۵۰۰ میلیارد ریال به توسعه‌ی منابع آب، اگر چه به ظاهر مطلوب است، اما تأمین هزینه‌ی آن توسط وزارتخانه‌های ذی‌ربط، منجر به شروع صدها طرح سدسازی جدید در کشور خواهد شد که اتمام آنها سال‌ها طول می‌کشد و هزینه‌های زیادی را به کشور تحمیل می‌کند(همشهری اقتصادی، ش ۲۶۵۳، ص ۱۱).»

    همین روز گذشته – ۳ اسفندماه ۱۳۸۷ – رییس مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گفتگو با شبکه خبر به انتقاد از دولت برخواست که چرا عناوین بیش از ۲۰۰ طرح جدید را با بودجه نازل ۵۰۰ میلیارد تومانی به مجلس ارایه کرده‌اید تا میراثی گران برای دولت‌های آینده باقی گذارید؟!

    چرا وقتی نرخ فرسایش خاک در کشور، ۶ برابر میانگین جهانی آن است، سد مخزنی روزمینی در اولویت ساخت قرار می‌گیرد تا رسوب بیشتری در خود ذخیره کند؟

   و چرا حدود ۹۰ درصد از آب تنظیم‌شده‌ی خود را باید در اختیار بخشی قرار دهیم (بخش کشاورزی) که هنوز نتوانسته میانگین بازده آبیاری خود را حتا به ۴۰ درصد برساند؟!

    خواستم بگویم: ما آب کم نداریم، مدیریت حاکم بر آب کم داریم!

همین.

من به آنان گفتم:

آفتابی لب درگاهِ شماست

که اگر دربگشایید، به رفتار شما می‌تابد

و به آنان گفتم:

در کف دست زمین گوهر ناپیدایی است

که رسولان همه از تابش آن خیره شدند

پی گوهر باشید …

                                                    سهراب سپهری

    بیشتر بخوانید:

-         خبرگزاری فارس: هدررفت آب در آبیاری سنتی ۷۰ درصد است!

-         رسول زرگر: جلوگیری ازهدررفت ۳۰ درصدی آب محقق نشد!

-        جام جم آنلاین: رسول زرگر معاون (وقت) وزیر نیرو در امور آب و آبفا گفت : میزان هدر رفت آب در کشور ۲۸  تا ۳۰ درصد است در حالی که در دنیا ۹ تا ۱۲ درصد را معقول می‌دانند.

-         فرسودگی شبکه آب رسانی در روستاهای استان خراسان، هدررفت آب را افزایش داده است.

-         ۵۰۰ میلیارد ریال خسارت هدررفت آب زنجان!

-         خطر سهمیه بندی آب در تهران جدی است! 

     از همین نویسنده:

-         آیا سدسازی، نخستین اولویت راهبردی مدیریت آب کشور است؟

-         آبخیزداری ؛ به عنوان رویکردی انسجام‌بخش

-         تحلیلی بر محدودیت‌های کشور از منظر اندوخته‌های آبی

-         ارسنجان ؛ آخرین قربانی توسعه‌ی ناپایدار (البته تا امروز)

-         تأملی در یکی از مجادله‌خیزترین جستارها در آبخیزداری!

-         سندی انکارناپذیر در تأیید تشدید بیابان‌زایی در دشت مسیله‌ی قم

-         اشاره به دستاوردی غرورآفرین برای دکتر کوثر و یارانش!

-         نخستین همایش ضد “سد” در ایران – ۱

-         گزارش نخستین همایش «ضد سد» در ایران – بخش دوم

-         شواهدی از هدررفت کارمایه در ایران!

-         درس تلخی که باید از چین بیاموزیم!

این مطلب در تاریخ دوشنبه ۵م اسفند ۱۳۸۷ در ساعت ۱:۲۶ ق.ظ و تحت دسته (های) اخبار و رويدادها, توسعه افسارگسيخته, خشكسالي, سدسازي, مديريت شهري, منابع آب منتشر شده است. شما می توانید دیدگاه های این نوشته را از طریق RSS 2.0 دنبال کنید. شما می توانید نظر دهید ، یا از سایت خود دنبالک ارسال کنید.