لبیکی جانانه به فراخوان کاشت نهال اُرس در سیراچال


مصطفی خوشنویس - مشغول آموزش نحوه کاشت نهال ارس - 4 اردیبهشت 88 - سیراچال

گمان برم همه‌ی آنهایی که امروز خود را با اتوبوس، مینی‌بوس یا وسیله‌ی نقلیه‌ی شخصی به بالای سد کرج رسانده تا به فراخوان سبز مصطفی خوشنویس لبیک گویند، گمان نمی‌کردند که با چنین استقبال و جمعیت کم‌نظیری روبرو شوند. در حقیقت به جای یک دستگاه اتوبوسی که پیش‌بینی شده بود، ۳ دستگاه اتوبوس و مینی‌بوس هم کفایت نکرد و بقیه‌ی عاشقان اُرس با بیش از ۵۰ دستگاه اتومبیل سواری خود را به سیراچال رساندند تا به کوروش یزرگ ثابت کنند: هنوز فرزندانش در این آب و خاک حضور دارند و برای پاسداری از آرزوها و استمرار بخشیدن به فرامین سبزش می‌کوشند …

گفتم هر او که درختی بکارد
به دانایی پروردگار خواهد رسید
به درگاه دریا و آرامش آسمان خواهد رسید

در حقیقت امروز آنچه که کم بود، نه نیروی انسانی داوطلب، که بیل و کلنگ بود! از همین رو، بیل و کلنگ‌ها هم امروز برای خود آقایی کردند و کلی هواخواه داشتند!

آموزش نحوه کاشت در ابتدای صبح سیراچال - 4 اردیبهشت 88

کاش شما هم امروز در دامنه‌های زیبای سیراچال می‌بودید تا به چشم خود می‌دیدید که چگونه برخی از زنان و مردان حاضر در این حرکت اجتماعی شورآفرین در هنگام کاشت نهال‌های اُرس با پروردگار خویش راز و نیاز می‌کردند و دعا می‌خواندند … کاش کمال‌الدین ناصری عزیز امروز اینجا بود و می‌دید که چگونه مردم «برادرش» را حرمت می‌نهند و عزیز می‌دارند … و کاش آن طبیعت‌ستیزانی که بی‌مهابای فرداها فرمان نیستی سبزینه را صادر می‌کنند، می‌دیدند که در پیرامون هر نهال اُرسی که امروز کاشته شد، دعایی به آسمان رفت و اشک شوقی از دیده فرو ریخت.

همه بودند ...

درود بر همه‌ی آنهایی که امروز آمدند و آنهایی که نیامدند، امّا دلشان در سیراچال بود …

درود بر عباس محمدی و علیرضا آیینه‌چیان عزیز که با گروه همپای همیشگی‌شان به سیراچال آمده بودند و تا آخرین لحظه‌ها برای کاشت نهالی بیشتر از یکدیگر سبقت می‌گرفتند … درود بر همکاران عزیزم در مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور که بسیاری‌شان با خانواده آمده بودند … و درود بر مصطفی خوشنویس عزیز که ایستگاه تحقیقات سیراچال، بی‌شک به حضور اوست که اینچنین شاداب و پرطراوت بر دامنه‌های البرز میانی می‌درخشد. صمیمانه از پروردگار مهربان می‌خواهم این پدر اُرس ایران را در جفت پنج زندگی چنان شاداب و سرحا نگه دارد که بتواند این آیین سبز را تا جفت ۹ زندگی‌اش دوام و قوام و استمرار بخشد.

امروز همه آمده بودند ... از پیر و جوان ...

در حاشیه:
-  حضور زنان و نوجوانان در این مراسم کاملاً چشم‌گیر و نمایان بود.
اروند هم روزی بیادماندنی را سپری کرد و تقریباً به نام و یاد هر یک از بابابزرگ‌ها و مامان بزرگ‌ها و عمه و دایی و … خانواده یک نهال اُرس را غرس کرد. روایت اروند از این روز را می‌توانید اینجا بخوانید.

  • Balatarin
  • del.icio.us
  • Digg
  • BlinkList
  • Fark
  • Furl
  • NewsVine
  • Reddit
  • Spurl
  • Technorati
  • YahooMyWeb

۱۱ دیدگاه برای 'لبیکی جانانه به فراخوان کاشت نهال اُرس در سیراچال'

  1. عباس محمدی گفته است :

    درود بر شما
    روز خوبی بود: هوای خوب ، کوهستان سبز ، کاری ارزنده ، و دیدار دوستان سبزاندیشی چون شما و مهندس خوش نویس و دیگران.
    البته به نظر من ، ما می بایست بهتر از این کار می کردیم !(دلیل آن را در وبلاگ دکا نوشته ام ) .

    پاسخ:
    درود بر شما. برای من و اروند هم روزی بیادماندنی بود. البته نباید از یاد برد که امروز با کمبود شدید بیل و کلنگ روبرو بودیم که سبب شد بسیاری نتوانند کارایی خود را نشان دهند.

  2. سید حسین گفته است :

    مافیای نهال کاری؟!

    با سلام

    با توجه به اینکه در کشور پهناور ما وسعت مکانهایی با ظرفیت بالا برای کاشت نهال بسیار زیاد است. برای گسترش و عمومی نمودن این حرکت دست اندکاران باید از کوته فکری و تنگ نظری دست بردارند و نهال را « ملی » کنند . باید نهادهای غیر دولتی و همه طبیعت دوستان بتوانند به راحتی نهال تهیه و در مکانهای مناسب بکارند. در حال حاظر تهیه و پخش نهال به طور عموم و مخصوصأ نهال « ارس » در اختیار و انحصار یک نفر می باشد. باید برای ایجاد تحول و یک حرکت ملی نهال کاری کوشید و وضعیت مافیایی فعلی را تغییر داد.

    پاینده باشید

    پاسخ:
    شنیده بودم توهم توطئه را اما نمی دانستم تا این حد این پندارینه می تواند نفوذ و رسوخ داشته باشد!

  3. فرزان اسدی(ابوحنانه) گفته است :

    سلام
    از این حرکت بسیار زیبا و مردمی لذت بردم.
    امیدوارم که فرهنگ دیگر افراد نیز به این اندازه رشد نماید تا شاهد از بین بردن طبیعت و محیط زیست از سوی ایشان نباشیم.
    بدرود.

    پاسخ:
    من هم امیدوارم ابوحنانه عزیز.

  4. سید حسین گفته است :

    فرهنگ منابع طبیعی باید به معارف عمومی تبدیل شود.

    - مقام معظم رهبری
    ————————-

    فرهنگ کاشت نهال و باز سازی پوشش سبز جنگلهای نابود شده کشور تنها با مشارکت عمومی مردم امکان پذیر است و هرگونه انحصار و تشکل مافیایی در این زمینه از جمله انحصار تهیه و کاشت نهال درخت (ارس ) که گیاه مناسب در این زمینه است باید شکسته شود.

    آیا این یک توهم است ؟

    پاسخ:
    سید حسین عزیز من برای شما ایمیل فرستادم و شماره همراه خود را درج کردم تا با هم در این باره گفتگو کنیم. اما متاسفانه معلوم شد که نشانی ایمیلی که برای من نوشته اید وجود خارجی ندارد! چرا؟! از چه یا که می ترسید؟! لطفاً با نشانی کامل سخن بگویید تا من هم ترتیب ملاقات شما را با آقای خوشنویس بدهم تا انشاالله سو تفاهم بوجود آمده حل شود. منتظر نشانی حقیقی ایمیل شما هستم.

  5. مصطفی خوشنویس گفته است :

    هموطن عزیز جناب سید حسین جان سلام؛
    از شکوائیه شما بعد از بزرگترین دعوتم به نهالکاری، که با همت نیروهای مردمی علاقمند در روز جمعه چهارم اردیبهشت ماه برگزار شد و ۲۰۹ نفر از تمام اقشار در ایستگاه سیراچال گرد آمدند تا دست به دست هم دهند و با کاشت نهالهای تولید شده از یکی از درختان ارس کهنسال (۱۵۰۰ ساله) تن‎پوشی سبز بر پیکر آفتاب خورده کوه‎ها بنشانند، یک روز به یاد ماندنی در تاریخ این مرز و بوم رقم خورد. احساس می‎کنم شاید یکی از افرادی هستید که در آن روز با ما همراه شدید. اگر این چنین است به شما خالصانه می‎گویم دست مریزاد، خسته نباشید. خداوند به شما و من و همه آنهایی که در آن روز و دیگر همایش‎های قبل با ما همراه شدند تا نهالی بنشانند تا سایبانی بر پیکر کوه‎ها باشند قوت و قدرت دهد تا سالهای سال با هم همراه شویم و این عزم مقدس را تداوم بخشیم. اگر تصورم اشتباه بوده و با ما همراه نبودید آرزو می‎کنم رحمت خداوند همچون گذشته شامل حال من شود و قسمت کند شما را به نحوی ملاقات نموده و در آینده در کنار هم نهال‎های فراونی را در دامن کوه‎ها بنشانیم.
    هموطن من، از این که من و سایر همکارانم را در موسسه تحقیقات جنگل‎ها نا عادلانه به انحصار طلبی و ایجاد مافیای نهالکاری متهم کردید متعجبم! چگونه بدون شناخت این طور راحت و بدون ترس از خداوند متهم می‎کنید و در یک رسانه قابل دسترس همگان ترور شخصیت می‎کنید؟ از من و ملت ایران اگر شرم نمی‎کنی از خدا بترس. بدان در مقابل خداوند و ملت ایران مسئول هستید. زود برای منافعی که نمی‎دانم چیست دنیای دیگر خود را خراب نکن. کِی و کجا از من نهالی خواستی به شما ندادم و کِی از من روش تولید و کاشت این نهال را خواستی به شما نگفتم؟ بیمار گونه و چشم بسته متهم نکن.
    در تاریخ آمده است که ابن مقنع شبها ماه نخشب را به آسمان می‎فرستاد تا شب تاریک را روشن کند. به صراحت می‎گویم اگر ابن مقنع راز کار خود را فاش و برای مردم روشن می‎ساخت و روش کارش را به تحریر می‎آورد، امروز روش کارش یک افتخار بزرگ برای ملت ایران محسوب می‎شد و شاید بنیان اختراعات بسیاری می‎گردید.
    تفکر من و سایر همکارانم در این موسسه یک صد و هشتاد درجه با ابن مقنع فرق دارد. افتخار ما این است آنچه را با پول این ملت و تلاش خود تحقیق و به نتیجه می‎رسانیم از راه چاپ مقالات، برگزاری سخنرانی‎ها، جلسه‎های علمی انتقال یافته‎های تحقیقاتی، کلاسهای آموزشی، جلسه‎های کار گروهی عملی و …. به سمع و دید علاقمند و طالبین موضوع برسانیم. اگر غیر از این عمل کنیم یعنی عمری را به بطالت گذرانده‎ایم، بیت‎المال را هدر داده‎ایم،……و در نهایت به ملت خود خیانتی نابخشودنی کرده‎ایم.
    هموطن من، درخت اُرس را ۳۰ سال است که می‎شناسم. از زمانی که در اداره‎ کل منابع طبیعی چهار محال و بختیاری مسئول تولید نهال و جنگلکاری بودم یکی از آرزوهایم این بود که بتوانم روزی این گونه را همچون سرو، بنه، ارغوان، بلوط و ده‎ها گونه دیگر که تولید می‎کردم تولید کنم. مدت ۱۶ سال، به طور مستمر از سال ۱۳۷۲ بدون انقطاع من و گروهی بیش از ۱۵ نفر در زمینه‎های مختلف با هدایت سرکار خانم دکتر سودابه علی احمد کروری (فوق دکترای بیو تکنولوژی از دانشگاه وین و عضو هیأت علمی موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور) و حمایت همه جانبه روسای این موسسه تحقیق نمودیم که حاصل تحقیقات انجام شده در ۶ گزارش نهایی، بیش از بیست مقاله، چاپ ۴ جلدکتاب، یک کتاب در ۲۰۸ صفحه، دو کتاب با حدود ۱۰۰ صفحه و یک کتاب در دست چاپ ۸۸۰ صفحه، برگزاری بیش از ۲۰ کلاس و کنفرانس به سمع و دید طالبین رسانده شده است. برخی از کتابها و مقاله‎های چاپ شده، سمینارها، کلاس‎های کار گروه و … به شرح زیر است.
    -کتاب مطالعات اکولوژی و زیست محیطی رویشگاههای ارس ایران (انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور ۱۳۷۹) ۲۰۸ صفحه.
    - کتاب مطالعات جامع ارس در ایران شامل مطالب جامعی همچون (مطالعات اکولوژی، تکثیر جنسی و غیر جنسی، میکوریزهای همزیست با ارس، مطالعات فیزیولوژی جنس ارس، بررسی قرابت بین رویشگاههای ارس در کشور، آناتومی چوب گونه‎های جنس ارس، معرفی درختان کهنسال ارس در ایران و …….) در دست چاپ ۸۸۰ صفحه.
    - فلور ایران، بازدانگان نشریه شمارۀ ۱۹ الی ۲۲ معرفی ۴ تیره گیاهی، انتشارت موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور.
    - کتاب تحقیق در بارۀ تولید بذر و نحوۀ رویاندن آن در درختان ارس، تحریر جناب آقای دکتر کریم جوانشیر، انتشارات موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، ۱۳۶۰
    - مقاله اثر تیمارهای مختلف نوری و هورمونی در رویاندن بذر ارس، سمینار جنگل‎ها و توسعۀ پایدار (رامسر ۱۳۷۹). چاپ شده در مجموعه مقالات این سمینار
    - مقاله اثر تیمارهای مختلف در ریشه‎زایی قلمه‎های ارس Juniperus excelsa مجله تحقیقات جنگل و صنوبر، جلد ۱۶ شمارۀ ۱ سال ۱۳۸۷
    - مقاله مطالعه و بررسی قرابت بین پایه‎های Juniperus polycarposو Juniperus excelsa به روش آنزیمولوژی، فصلنامه پژوهش و سازندگی، شماره ۳۷، زمستان ۱۳۷۶
    - شناسایی قارچهای همزیست با ارس (Juniperus excelsa) و بررسی فراوانی آنها در رویشگاه سیراچال مجله تحقیقات جنگل و صنوبر، جلد ۱۳ شمارۀ ۴ سال ۱۳۸۴
    .
    .
    تحریر دهها مقاله دیگر که ذکر آنها این مطلب را طولانی و خسته کننده خواهد کرد و در صورت تمایل و مراجعه به موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور در اختیار شما قرار خواهند گرفت.
    جدا از موارد اشاره شده برخی از کارگروههای آموزش تکثیر و جنگلکاری با گونه ارس که توسط اینجانب طی ده سال اخیر برگزار شده است عبارتند است.
    کلاس کار گروه در دفتر جنگلکاری و پارکها (چالوس) با شرکت ۲۵ نفر از کارشناسان تولید نهال این سازمان ۱۳۸۱ تولید نهال ارس در برخی نهالستان‎های سازمان جنگلها آغاز شده است (استان سمنان) .
    کلاس کار گروه با شرکت ۵۰ نفر از مروجین وزارت کشاورزی در بخش منابع طبیعی ۱۰ استان کشور در ارومیه ۱۳۸۶
    کلاس کار گروه با شرکت ۲۰ نفر از کارشناسان اداره کل منابع طبیعی و مرکز تحقیقات کشاورزی منابع طبیعی استان کرمان. در این استان تولید انبوه نهال ارس آغاز شده است. آقای مهندس محمدی از اداره کل پیگیری مراحل مراقبت از نهالهای تولید شده را به عهده دارد
    کلاس کار گروه با شرکت ۵۵ نفر از کارشناسان اداره کل منابع طبیعی و مرکز تحقیقات کشاورزی منابع طبیعی استان خراسان. در این استان تولید نهال ارس چند سال است که آغاز شده است.
    کلاس کار گروه با شرکت ۲۰ نفر از کارشناسان اداره کل منابع طبیعی و مرکز تحقیقات کشاورزی منابع طبیعی استان چهارمحال و بختیاری
    کلاس کار گروه جهت تولید کنندگان بخش خصوصی با شرکت ۱۲ نفر در سال ۱۳۸۳٫ در این ارتباط افرادی از بخش خصوصی تولیدی بیش از ۲۰۰۰۰ اصله نهال ارس دارند و نهالهای تولید شده خود را به ارگانهای دولتی و بخش خصوصی به فروش می‎رسانند. شماره یکی از تولید کنندگان ۰۹۱۲۳۶۳۱۴۱۷
    کلاس کار گروه جهت دانشجویان لیسانس و فوق لیسانس پردیس منابع طبیعی کرج در مجتمع تحقیقات البرز سال ۱۳۸۶
    برگزاری ۴ کلاس و کار گروه برای کارشناسان سازمان پارکها و فضای سبز تهران در طول سه سال اخیر و آموزش تکثیر و جنگلکاری با گونه ارس در سطوح شیب‎دار شمال شهر تهران با حضور بیش از ۷۰ نفر از کارشناسان این سازمان
    .
    .
    ذکر تمامی کلاسها مطلب را بسیار طولانی خواهد نمود.
    هموطن من، مطالبی که ذکر شد به جرأت یک دهم از کاری که ما در خصوص گونه ارس انجام داده و منتشر کرده‎ایم نیست. حال با این همه فعالیت در زمینه توسعۀ تکثیر و جنگلکاری با این گونه، باید قبول کنی هیچ انحصار طلبی و مافیایی در بین نیست. مرد عمل می‎خواهد تا همت کند و بخشی از این کار را بدوش کشد. ما رسالت خود را در ترویج تولید نهال و جنگلکاری با این گونه به نهایت خود رسانده‎ایم و حداقل در بین نیروهای مردمی (مشابه آنچه در تصاویر دیدید) ۱۰۰۰ نفر را آموزش داده‎ایم. امیدوارم قانع شده باشید.
    این را بدان ِبرِشت سخنور آلمانی گفته است آن کس که حقیقت را نفهد ابله است و آن کس که بفهمد و ِانکار کند تبهکار است.
    حال هموطن من، شما و هر کس که علاقمند به فعالیت در زمینه تکثیر، جنگلکاری و شناسایی و ثبت پایه‎های کهنسال گونه ارس و هر گونه دیگر هستید خوشحال خواهیم شد با اینجانب و سایر همکاران ما در موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تماس بگیرید. مطمئن باشید دست شما را با گرمی خواهیم فشرد. تلفن اینجانب ۰۹۱۲۳۶۰۷۲۵۶ تلفن موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور ۵-۰۲۱۴۴۱۹۵۹۰۱ امیدوارم همت بلندی داشته باشید. به امید دیدار.
    مصطفی خوشنویس

  6. نصیری گفته است :

    مهندس درویش عزیز سلام.

    (خوشبختانه مصطفی جواب کافی و مناسب داده من قبل از مطالعه آن، متن را تهیه کرده بودم)
    آقا سید حسین سلام، خوابی یا خودت را به خواب زده ای. اگر شق دوم باشد که بیدار کردنت محال است ولی اگر خوابی بدان که در همین کشور پهناور که توصیف کردی تنها در نقاط محدودی با شرایط اکولوژیکی به ویژه ارتفاع خاصی می توان ارس کاشت. و دیگر اینکه چرا با قلم مسموم کسی را که عاشقانه وقت متعلق به خود و خانواده را با هزینه و امکانات شخصی عملاً وقف اشاعه فرهنگ منابع طبیعی نموده است(که کمتر کسی به آن می پردازد) به ناحق متهم به مافیا می کنی و واژه های این چنینی را ۱۰۰% نابجا استعمال می کنی که جز کوته فکری و تنگ نظری دلیل دیگری بر آن متصور نیست. نظرت در کنار همه تقدیرها و تشویقهای مردم و نهادهای غیر دولتی برچسب ناچسبی بود که دوبیتی های بابا طاهر را تداعی نمود که: توکه نوشم نیی… توکه یارم نیی… توکه باری زدوشم برنداری… توکه… تو که… ، خارم چرایی. آیا کاشت نهال این سنت حسنه و صدقه جاریه که این همه در فرهنگ های مختلف به ویژه اسلام به آن اهمیت داده شده و پیامبر اکرم(ص) فرموده”هر کس نهالى بکارد، خداوند به مقدار بهره ای که از آن درخت به دست مى ‏آید، در نامه اعمال او پاداش مى ‏نویسد” عملی مافیایی است.
    مطمئنم جمعه نبودی و مصطفی را نمی شناسی که چنین قضاوت ناحقی در باره او کردی کسی که همه پتانسیل خود را با روابط عمومی بالایی که دارد در اختیار منابع طبیعی قرار داده و زحمت هماهنگی و تهیه امکانات تردد در نقاط مختلف تهران و کرج را (با این وسعت اطلاع رسانی) پذیرفته و در روز تعطیل عاشقان و علاقمندان طبیعت را به یک ایستگاه تحقیقاتی دولتی کشانده که در کنار تفریح سالم در یک اقدام بی نظیر جهادی و بدون هیچ هزینه و چشمداشتی ۸۰۰ نهال را در زمانی محدود در عرصه غرس کنند و عملی مافیایی انجام دهند!!. قضاوت در این مورد را باید اول به خدا و پس از آن به دلسوختگان طبیعت واگذار نمود. همان‌ها که بودند و دیدند دوستداران طبیعت چگونه پروانه وار دور شمعی چون مصطفی جمع و پس از آموزش عملی نهالکاری، به غرس نهالها پرداختند. آیا اقدام عاشقانه فردی که وظیفه و شغلش هم آن را ایجاب می کند و در بخشی به نام جنگل از موسسه ای که متولی منابع طبیعی است و مستقیما با جنگل و تحقیقات آن ارتباط دارد و نتایج حاصل از تحقیقات را مستقیماً به اجرا گذاشته است، عملی مافیایی است!!؟ اگر او این کار نکند چه کسی پا پیش می گذارد.کی وارد این میدان شده که جلویش را گرفته اند. گر تو بهتر میزنی بستان بزن.
    نمی خواستم وارد این مقوله شوم ولی نظر ناجوانمردانه و ناصوابت چنان گلویم را فشرد که مجبور شدم.
    نصیری

    پاسخ:
    جناب مهندس نصیری عزیز ممنون از پژواک سزاوارانه و سریع شما.

  7. محمد درویش گفته است :

    درود بر همت بلندت مصطفی جان.

  8. saeedsaeedi گفته است :

    doorod bar shoma v mohandes khoshnvis aziz
    ba shenidan in khabar dar aghazin saat amrooz ashk dar cheshmam halgeh zad v bad az hodod 1 mahi keh be shakhi orsi ke az IRAN ba khodam avoordam sari zadam inbar on shakheh digheh khoshkideh nabood atr tazehgi dasht
    mamnon babat tamam tlashhatoon mamnon
    khane am bar bolandai zamin shayad hast v makan ghabram pai an ORS kohan
    digar anja AZADIST iek kalam AZADIST……….mamnon salam man roo be jnab khoshnevis ham brsonid

  9. محمد درویش گفته است :

    سلام بر سعید سعیدی عزیز
    اتفاقاً آنجا در سیراچال خیلی یادت بودم و فکر می کردم اگر در ایران بودی، حتما خودت را به سیراچال می رساندی تا به چشم خود حضور این همه همراه و عاشق ارس را باور می کردی.
    مواظب خودت باش دوست من.

  10. مصطفی خوشنویس گفته است :

    از نظر لطف همة دوستان ممنون هستم، اگر در سیرچال با کاشت نهال ارس حرکت خوبی انجام شد با همت همة دوستان بود. من فقط وسیله‌ای بودم تا این ارتباط و عزم را شکل دهم. اگر بینش خوب و سبز اندیش عاشقان طبیعت این مرز و بوم نبود که شاهد آن شور نهال‌کاری نبودیم. من همیشه می‌گویم اگر من پیگیر این فعالیتها هستم وظیفه‌ام را نسبت به این آب و خاک انجام می‌دهم چون حرفة من این است. ولی آن عزیزانی که با شغل‌های مختلف به این کار همت می‌کنند کار با ارزش انجام می‌دهند. خداوند به همة آنها سلامتی و طول عمر دهد تا روزی شاهد چتر گسترده نهالی باشند که روز جمعه به زمین نشاندند.
    به پاس زحمتی که دوستان کشیدند به منظور بهبود شرایط کاشت نهالها، روز سه‌شنبه هشتم اردیبهشت‌ماه به اتفاق آقا مسعود عزیز که روز جمعه به طور خستگی ناپذیر همراه با خانواده‌اش بیش از ۳۰ نهال ارس کاشت به سیراچال رفتیم و کلیه نهالهای کاشته شده را یک نوبت آبیاری کردیم.

  11. مهار بیابان زایی » بایگانی » شاخه‌ی کوهستانی باغ گیاه‌شناسی ملّی ایران گفته است :

    [...] چند هفته‌ای است که به همت مرد همیشه جوان طبیعت وطن، مصطفی خوشنویس نازنین و پرانرژی، گروه‌هایی از دوستداران طبیعت و [...]

دیدگاه خود را بیان کنید





valve software the
Rodney's Search Widget plugged in.