تاریخچهی مطالعات ارزیابی بیابانزایی در ایران و جهان -۳
موضوع شناسایی و طبقهبندی بیابانها و فرایندهای بیابانزایی، تقریباً از آغاز پیدایش مفهوم بیابانزایی در سال ۱۹۲۱ میلادی توسط یک دانشمند انگلیسی به نام “E. Bovill”، در شمارِ مهمترین گرایههای پویندگان علم در این حوزه قرار داشته است؛ لیکن پیشینهی نخستین تلاش جدی که با همین هدف و استفاده از کاربرد فناوری ماهوارهای در شناخت بیابانها و ترسیم مناطق تحت اثر فرایندهای بیابانزا، صورت پذیرفت، به سال ۱۹۷۷ بازمیگردد. نتیجهی آن تلاش نیز، تولید نقشههای جهانی با مقیاس «۲۵۰۰۰۰۰۰ : ۱» بود. متعاقب آن، هلدن و استرن از دانشگاه لند در سوئد نیز با استفاده از این فناوری و مقایسهی آن با نقشهی پوشش گیاهی کشور سودان در سال ۱۹۸۱، به این نتیجه رسیدند که در طول ۱۸ سال (۷۶-۱۹۵۸) محدودهی بیابان ۳۰ تا ۱۲۰ کیلومتر به سوی جنوب در استان کوردوفان پیشروی کرده است؛ نتیجهای که پیش از او نیز، لامپری در ۱۹۷۵ آن را تجربه کرده و گزارش داده بود: متوسط پیشروی سالانهی صحرا از سال ۱۹۵۸ تا ۱۹۷۵ در کشور سودان، حدود ۵/۵ کیلومتر است.
مطالعاتی مشابه نیز در منطقهی هودنا (Hodna)، واقع در بخش شمال مرکزی الجزایر، زیر نظر فائو و یونپ در اوایل دههی ۱۹۸۰ به انجام رسید که هدف آن، تجزیهی اطلاعات رقومی چندزمانهی ماهوارهی لندست برای یک منطقهی مشخص و تعیین مقادیر طبیعی مناسب و مرتبط با فرایندهای بیابانزایی بود (فائو و یونپ، ۱۹۸۴). تقریباً همزمان با این مطالعات، رفاهی در سال ۱۳۵۸ نشان داد که کاربرد مستقل اطلاعات ماهوارهی «Landsat-1»، در اکثر موارد، صرفاً در مطالعات اجمالی مفید خواهد بود و برای تهیهی نقشههای دقیقتر، به مطالعات زمینی و برداشتهای ناحیهای نیاز است، چرا که نقشهی حاصل از این روش با نقشهی نیمهتفصیلی منطقهی تحت مطالعه، اندکی تفاوت را نشان میداد. به همین دلیل، دو سازمان فائو/یونپ و Kaushalya در پژوهشهای خویش، ناچار شدند از ابزارهای دیگری افزون بر نگارههای ماهوارهای سود ببرند. در این میان، کاشالیا موفق شد با استفاده از نگارههای ماهوارهای (TM5 FCC) مربوط به ۲۰ آوریل و ۳۱ اکتبر ۱۹۸۶، نقشههای ترسیمی ارتفاعی (توپوگرافی) موجود با مقیاس «۵۰۰۰۰: ۱» ، آمار جمعیت منطقه (حاشیهی شرقی صحرای تار، واقع در غرب ایالت راجستان هند به مساحت ۶۰۷۵ کیلومترمربع) در دو مقطع زمانی ۱۹۶۱ و ۱۹۸۱ و سرانجام گزارشهای اجمالی مربوط به ذخایر آبهای زیرزمینی، چگونگی تخریب را در هر یک از ۵ شاخص معرف بیابانزایی به شرح زیر نشان دهد:
۱- از نظر تخریب پوشش گیاهی، وی نتیجه گرفت که ۲ درصد از سطح مراتع و ۴ درصد از مساحت جنگلها به کلی نابود شدهاند،
۲- ۲/۴ درصد از کل منطقه تحت تأثیر هجوم ناهمواریهای ماسهای قرار گرفته است،
۳- در ظرف ۲۵ سال گذشته، شهر جاژپور حدود ۴۰۰ درصد رشد داشته است،
۴- نوسان سطح سفرهی آب زیرزمینی، از ۲۶ تا ۱۶۲ فوت در سال ۱۹۵۸ به ۶۷ تا ۳۷۰ فوت در سال ۱۹۸۶ افزایش یافته است،
۵- فزونی شمار جمعیت، قابل ملاحظه بوده به نحوی که نرخ آن، رقم ۲/۲ درصد را نشان میدهد و متوسط تراکم جمعیت در هر کیلومترمربع از ۱۰۲ نفر به ۲۰۷ نفر افزایش یافته است. همچنین در مناطق شهری، تراکم جمعیت از مرز ۶۴۴۵ نفر در هر کیلومترمربع، پیشی گرفته است.
چهارشنبه ۴م آذر ۱۳۸۸ در ۱۱:۵۷ ق.ظ
با سلام
نمی دونم در جریان حوادث اخیر سیاسی قرار گرفته اید یا خیر؛اما آنچه مشخص است نوید خوبی است برای فردای جنبش آزادی خواهی ایران …