يكي از سخنرانان هم‌انديشي ديروز در تالار اجتماعات ساختمان مركزي مهندسين مشاور ايران، آقاي مهندس احمد آل ياسين بود؛ متخصص پيشكسوتي كه نشان داده علم‌آموزي، پژوهش و مطالعه حد و مرزي ندارد و سن و سال هم نمي‌شناسد. عنوان سخنراني ايشان، «تشديد آثار خشكسالي به علت اثرات منفي تغيير در منابع زيستي جهان» بود و در تحليلي موجز و مستند به آمار جهاني و ملّي نشان داد كه حتا اگر همه چيز بر وفق مراد باشد و مديريت مطلوب هم بر سرزمين اعمال شود، فقط كافي است رشد كنوني جمعيت جهان به همين منوال ادامه يابد تا بحراني با عواقبي برگشت‌ناپذير گريبان همه‌ي ما را بگيرد. نكته‌اي كه شايد بيش از هر كسي در اين عالم، بايد براي رييس جمهور محمود احمدي‌نژاد، حايز اهميت و زنهاردهنده باشد كه همچنان از هر فرصتي براي كوبيدن بر طبل بمب جمعيتي خويش استفاده مي‌كند.
در اينجا بخشي از آمارهاي ارايه شده توسط اين دانشمند عاشق وطن را براي آگاهي و استفاده خوانندگان عزيز مهار بيابان‌زايي منتشر مي‌كنم:

جمعيت در يك نگاه

• جمعيت جهان از ۲۵۰۰ ميليون نفر در سال ۱۹۵۰ به ۷۶۰۰ ميليون نفر در سال ۲۰۰۸ افزايش يافته
• رشد جمعيت در ۵۰ سال اخير از رشد جمعيت در ۴ ميليون سال بعد از خلقت آدم بيشتر بوده
• ۲۶۰۰ ميليون نفر از مرم جهان از دسترسي به بهداشت محرومند
• ۲/۱ ميليارد نفر از گرسنگي و سوء تغذيه رنج مي‌برند و ۲/۱ ميليارد نفر هم از پرخوري در عذابند .
• ۱/۱ ميليارد نفر از دسترسي به آب سالم و كافي محروم ‌اند و سالانه حدود ۳ ميليون نفر به علت ابتلا به بيماريهاي ناشي از آبهاي آلوده جان مي‌سپارند.
• سالانه ۳۰ ميليون نوزاد كم وزن و بيمار از مادران مبتلا به سوء تغذيه متولد مي‌شوند.
• هم اكنون ۸۷۵ ميليون نفر بزرگسال بي‌سواد در جهان وجود دارد.
• ۵۷ درصد جمعيت آسيا و ۵۱ درصد جمعيت آفريقا در نواحي نيمه باير و خشك زندگي مي‌كنند.

• تنها جمعيت زياد نمي‌شود، بلكه الگوي مصرف در حال تغيير و افزايش است.
• رشد بي‌رويه جمعيت و انفجار آن مي‌تواند به بروز كشمكش‌هاي سياسي بين كشورها و درون كشورها منجر شود.

نتيجه:
• جويندگان كار نواحي شمالي چين با عبور از مرز وارد قسمت‌هاي كم جمعيت روسيه مي‌شوند. جويندگان كار آمریکای جنوبی به طور غير قانوني وارد آمريكا مي‌شوند. جويندگان كار در هند و پاکستان و یمن و  افغانستا ن و کشورهای فقیر آفریقایی (والبته ايران)  سرگردان و آواره هستند.

• امروز بسياري از دولت‌ها در مقابل فشار جمعيت اظهار عجز و درماندگي مي‌كنند و يكي از علل عمده فرسودگي دولت‌ها تراكم جمعيت و عدم توانمندي دولت‌ها در تأمين بهداشت و رفاه عمومي است.

منابع آب در يك نگاه

درجهان نزدیک ۱۴۰۰ میلیون کیلومتر مکعب آب وجود دارد که :

• ۹۷ و نيم درصد آبهاي جهان آب شور و ۲ و نيم درصد آن آب شيرين است كه كمتر از ۱ درصد آن آبهاي شيرين تجديد شونده است و بقیه آن را يخچال‌ها و پوشش‌هاي دائمي برف تشكيل مي‌دهد.
• منابع آب شيرين تجديد شونده زمين از ۱۱۰ هزار كيلومتر مكعب بارندگي سالانه بدست مي‌آيد كه از آن ۴۳ هزار كيلومتر مكعب منابع قابل دسترسي است كه :
• ۳۸ هزار كيلومتر مكعب آن سالانه برداشت مي شود.
• از ۳۸ هزار كيلومتر مكعب برداشت سالانه
• ۲۶۶۰۰ كيلومتر مكعب معادل ۷۰ درصد براي كشاورزي
• ۳۸۰۰ كيلومتر مكعب معادل ۱۰ درصد براي مقاصد شهري و شرب
• ۷۶۰۰ كيلومتر مكعب معادل ۲۰ درصد براي صنايع بمصرف مي‌رسد.
• متوسط سرانه آب قابل دسترسي جهان در سال ۱۹۵۰ بالع بر ۱۷۲۰۰ متر مكعب در سال بود.
• ولي همین سرانه آب قابل دسترسي در سال ۲۰۰۸ به ۶۴۰۰ متر مكعب -  نزديك يك سوم - كاهش پيدا كرده است و در سال ۲۰۲۵ به ۴۷۰۰ متر مكعب خواهد رسيد.

اراضي كشاورزي در يك نگاه

• جمع مساحت خشكي‌هاي زمين ۵/۱۳ ميليارد هكتار يا ۱۳۵ ميليون كيلومتر مربع است
• مساحت اراضي زير كشت جهان حدود ۱۵ و نيم میلیون كيلومتر مربع است
• مساحت اراضي زير شبكه‌هاي آبياري جهان ۲۷۷ ميليون هكتار است.

زمین‌های كشاورزي در جهان، با چهار خطر جدي روبرو است:

• فرسایش خاک

• بیابان زایی

• زمین های کشاورزی در کام شهرها و کلان‌شهرها

• خرید حقابه کشاورزان از طرف کلان‌شهرها

• سرانه اراضي كشاورزي جهان روزبه روز به دليل افزايش جمعيت و وراثت رو به كاهش مي‌گذارد، سرانه اراضي زيركشت جهان حدود ۲۳/۰ هكتار يا ۲۳۰۰ متر مربع است .هم اكنون سرانه اراضي كشور چين با ۱۳۰۰ ميليون نفر جمعيت، حدود ۶۰۰ متر مربع است كه پيش بيني مي‌شود تا سال ۲۰۲۵ به ۳۵۰ متر مربع كاهش يابد. همچنين سرانه اراضي كشاورزي هند با ۱/۱ ميليارد جمعيت ۶۵۰ متر مربع است كه انتظار مي‌رود تا سال ۲۰۲۵ به كمتر از ۵۲۰ متر مربع تنزل يابد.

• سرانه اراضي كشاورزي ايران در سال ۱۳۳۵ حدود ۵۵۰۰ متر مربع بود كه در حال حاضر به ۲۷۰۰ متر مربع رسيده است و پيش بيني مي‌شود در سال ۲۰۲۵ به ۲۲۰۰ متر مربع تقليل يابد.

آل ياسين سخنان خود را با نمايش اين نمودار هشداردهنده به پايان برد؛ نموداري كه نشان مي‌دهد از حدود سال ۱۹۸۸ ميلادي به بعد، كره‌ي زمين به آستانه‌ي تحمل بوم‌شناختي (اكولوژيكي) خود رسيده و هم‌اكنون شمار جمعيت ساكن در كره‌ي زمين حدود ۲۰ درصد بيشتر از ظرفيت پذيرش بوم‌شناختي آن است؛ رخدادي كه به خودي خود مي‌تواند آثار وخيم خشكسالي‌هاي دوره‌اي در ايران زمين را چند برابر كند. همانگونه كه خشكسالي اخير چنين كرده و خسارت‌هاي ريالي حاصل از آن از مرز ۱۳ ميليارد دلار (بيش از ۵ برابر مجموع خسارت وارد شده در خشكسالي سه ساله ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰) گذشته است. هرچند، نبايد فراموش كرد كه به قول عباس كشاورز، مجموعه‌اي از بي‌تدبيري‌هاي مديريتي هم در اين بحران مؤثر بوده است؛ موضوعي كه به آن خواهم پرداخت.

آيا تصاوير امين نظري، عكاس خبرگزاري ايسنا را از روند كم‌آب شدن بستر پرآب‌ترين رودخانه‌ي كشور – كارون- در اهواز ديده‌ايد؟! آيا باور مي‌كرديد كه زماني بستر عريض و پرآب كارون به چنين روز فلاكت‌باري بيافتد؟
حيرت نگارنده از شتاب خشك‌شدن بستر كارون هنگامي دوچندان مي‌شود كه اين تصاوير را با تصاويري كه در تاريخ ۲۶ خرداد ماه سال جاري از همين رودخانه در اهواز گرفته‌ است، مقايسه مي‌كند! نگاه كنيد كه در طول كمتر از دو ماه تا چه اندازه از حجم آب كارون كاسته شده است و اين بيم مي‌رود تا شايد براي نخستين بار در طول حيات اين رودخانه‌ي خروشان، مردمان اهواز چشمشان به جمال تمام خشكيده‌ي بستر پهن‌پيكر كارون آشنا شود!

روز گذشته در اوّلين نشست تخصصي خشكسالي شركت كردم و تقريباً تمامي سخنرانان از خسارت بي‌سابقه‌ي خشكسالي امسال كه فقط در بخش كشاورزي به بيش از ۱۳ ميليارد دلار برآورد شده است، ابراز حيرت مي‌كردند. بخصوص وقتي به ياد آوريم كه در دوره‌ي سه ساله و شديد خشكسالي ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۰، مجموع خسارت وارد آمده از مرز دو و نيم ميليارد دلار گذر نكرد. و باز اگر به اين نكته‌ي ظريف دقت كنيم كه سال آبي گذشته، در اغلب مناطق كشور يك سال مطلوب به شمار مي‌رفت كه اصطلاحاً از آن با عنوان «ترسالي» ياد مي‌كنند.

ابعاد فاجعه و زيان‌هاي مادي خشكسالي امسال، هنگامي روشن‌تر مي‌شود كه بدانيم: خسارت‌هاي درازمدت حاصل از خشك شدن شتابان اغلب رودخانه‌ها، تالاب‌ها و درياچه‌هاي كشور را در اين محاسبه منظور نكرده‌ايم!
در پست‌هاي آينده از اين همايش و جستارهاي مطرح شده در آن بيشتر خواهم نوشت.

    به همت جامعه‌ي مهندسين مشاور ايران، از ساعت ۸:۳۰ صبح فردا، ۲۲ مردادماه ۱۳۸۷، نشستي تخصصي با حضور جمعي از متخصصان كشور در حوزه‌ي كشاورزي، آب و محيط زيست برگزار مي‌شود.

    يادمان باشد:
    خشكسالي، طبيعي‌ترين و عيني‌ترين شناسه‌اي است كه مي‌تواند در كشوري با ميانگين بارندگي كمتر از ۲۵۰ ميلي‌متر در سال و تبخير و تعرق بالاي ۲ هزار ميلي‌متر در سال رخ دهد؛ كشوري كه افزون بر ۷/۸۹ درصد از وسعتش در قلمرو سرزمين‌هاي خشك  قرار گرفته و در كمربند تابش خورشيدي (عرض جغرافيايي ۳۵ درجه‌ي شمالي) مستقر شده است.
    با اين وجود و به رغم چنين حقايق انكارناپذيري، چرا همچنان كابوس خسارت‌هاي خشكسالي در نظام مديريت كشور دست بالا را داشته و بيشترين ضررهاي مادي و معنوي را به زيرساخت‌هاي بخش كشاورزي و دام وارد مي‌سازد؟ و چرا هنوز كه هنوز است، نتوانسته‌ايم اين واقعيت و قانون طبيعي را شناخته و چيدمان توسعه‌ي خويش را با لحاظ توانمندي‌هاي بوم‌شناختي سرزمين مادري از نو تعريف و به اجرا درآوريم؟

    از جمله سخنرانان نشست فردا مي‌توان به دکتر علي محمد نوريان، دکتر فريد اجلالي، عليرضا دايمي، مهندس احمد آل ياسين، دکتر محمدرضا عسکري، مهندس ناصر مقدسي، مهندس محمد حسين شريعتمدار، مهندس عباس کشاورز، مهندس نگهدار اسکندري، مهندس کيامرز قاسمي زانيالي و مهندس شهرام کاشاني اشاره كرد.
    براي كسب اطلاعات بيشتر مي‌توانيد به درگاه جامعه‌‌ي مهندسين مشاور ايران مراجعه فرماييد.

به دنبال اعلام نگراني ۱۹ حزب و تشكل قانوني كشور نسبت به روند شتابناك ناپايداري سرزمين و تخريب محيط زيست، خوشبختانه شاهد هستيم كه اين بيانيه – كه در نوع خود منحصر به فرد است – انعكاس گسترده‌اي در رسانه‌هاي نوشتاري و مجازي فارسی زبان داشته است.

     آنها كه تاكنون محتواي اين بيانيه را انعكاس داده‌اند، عبارتند از:

    روزنامه‌هاي اعتماد، كارگزاران، فرهنگ آشتی و مردم‌سالاري؛ خبرگزاري‌هاي آفتاب، ميراث فرهنگي، نوانديش، ايران پرس نيوز و پايگاه‌هاي اطلاع‌رساني اطلاعات نت، قطره، انجمن ايران‌شناسي كهن‌دژ، انجمن اعضاي هيأت علمي مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع، وبلاگ گروهي دانشجويان دانشگاه اصفهان، خودكار، خبرنامه گويا، كميته‌ بين‌المللي نجات دشت پاسارگاد، آژانس خبري كوروش، چشم به چشم (مجتبي كنعاني)، موج سبز، شبكه علمي كشاورزي و منابع طبيعي ايران، بابك مغازه‌اي (براي ايران)، برنا امیرزاده، دکتر شاهین سپنتا (ایران نامه)، سپهر سلیمی ایران گلوبال اخبار روز اخبار محیط زیست و آونگ خاطره های ما (مینو صابری).

شايد باوركردنش اندكي دشوار باشد، امّا حقيقت اين است كه آدم‌زميني‌ها دست‌كم سالي ۴۵۰ ميليارد متر مكعب فاضلاب وارد اندوخته‌هاي آبي كره‌ي زمين مي‌كنند؛ معضلي كه به خودي خود مي‌تواند – يا مي‌توانست - كيفيت و استمرار حيات در يگانه سياره‌ي قابل زيست را به شكل معناداري كاهش دهد. امّا خوشبختانه چندسالي است كه طبيعت، راهي آسان پيش پاي انسان‌ها قرار داده تا با استفاده از اين شگرد، پساب‌هاي حاصل از فعاليت‌هاي كشاورزي، صنعتي و سكونتگاهي خويش را دوباره بازپالايي كرده و به چرخه‌ي حيات بازگردانند.
آيا مي‌دانيد اين شگرد ارزشمند را بايد مديون كدام بخش از طبيعت دانست؟!

آنهايي كه «چشم‌‌هايي كه فكر مي‌كنند» را مي‌خوانند و يا احياناً سري به Bioremediation زده‌اند و يا چيزهايي در مورد Living machines شنيده‌اند، مي‌دانند كه دارم در باره‌ي تالاب‌ها سخن مي‌گويم؛ همان بخش‌هاي ارزشمند بوم‌سازگان وطن كه اين ‌روزها، روزگار پرتنشي را سپري كرده و يكي پس از ديگري در صف تجاوز، نابودي و خشكيدگي قرار گرفته‌اند.

در حقيقت، اغلب زيستمندان متنوع و متراكم موجود در محيط‌هاي تالابي، اين ريه‌هاي ارزشمند طبيعت، از باكتري‌ها، جلبك‌ها، قارچ‌ها و ديگر گياهان كنارآبزي گرفته تا بسياري از آبزيان موجود در اين اكوتون‌هاي ارزشمند، مي‌توانند همان كاري را كه در طبيعت انجام داده و توان زيست‌پالايي منابع آب و خاك مجاور خويش را افزايش مي‌دهند، در محيط‌هاي صنعتي و تصويه‌خانه‌هاي بزرگ شهري هم انجام دهند، بدون كمترين دردسر و يا نگراني از افزايش آلودگي.
توضيحات و عكس‌هاي بيشتر را مي‌توانيد در پايگاه اطلاع‌رساني «چشم‌‌هايي كه فكر مي‌كنند» بيابيد و بخوانيد.
با سپاس از اين هموطن ناديده كه در تارنماي شخصي‌اش، درسي بزرگ و ارزشمند از طبيعت را به مخاطبانش ارايه داده است.

مؤخره:
حجم كل پساب شهري و صنعتي توليدي در ايران تا سال ۱۳۷۵، به بيش از ۳۶ ميليارد متر مكعب در سال رسيده بود كه اين رقم را اخيراً جناب زرگر، معاون نام‌آشناي وزارت نيرو به ۳۲ ميليارد متر مكعب در سال تعديل كردند. اما پيش‌بيني كردند اين رقم تا سال ۱۴۰۰ به ۴۰ ميليارد متر مكعب، يعني چيزي در حود ۴۰ درصد توان آب قابل استحصال كشور، افزايش يابد و شوربختانه از اين مقدار، تنها ۱۳ درصد در فرآيند بازيابي و تصويه قرار گرفته است. بنابراين ناگفته پيداست كه اگر اين درس طبيعت را مديريت آب كشور جدي گرفته و به كار بنند، تا چه اندازه مي‌تواند در استحصال بهينه‌ي آب و مقابله كشور با بحران كم‌آبي مفيد و مؤثر واقع شود.

      روز گذشته، سيد حسين آقا ميري در همايش مديران كل محيط زيست در مشهد، سخنان جالب و آمارهاي تأمل‌برانگيز تلخ و شيريني را ارايه داد كه اگر فقط ۱۰ درصد آنها نيز واقعي و قابل تحقق باشد، مي‌توان به جهشي خيره‌كننده در مديريت محيط زيست كشور اميدوار بود.

    او گفت: مردمان شريف خراسان رضوي سالانه فقط ۱۴۰۰ تن كاغذ را دور مي‌ريزند كه معادل انهدام ۶۰۰ اصله درخت تنومند است. در حالي كه مي‌توان ۱۴ ميليارد تومان درآمد از محل بازيافت کاغذ (۴ ميليارد تومان)، بازيافت پلاستيک (۸ ميليارد تومان) و توليد کمپوست (۲ ميليارد تومان) عايد شهروندان عزيز خراسان ‌رضوي كرد!
    آقاميري به اين هم اكتفا نكرد و از وجود ۲۰ سد بزرگ در استان كه عملاً بدون استفاده مانده، پرده برداشت! وي با اشاره به اينکه با هر هزار تن زباله مي‌توان ۳۶ مگاوات برق توليد کرد، افزود: با توجه به ميزان زباله توليدي در استان مي‌توان ۲۰ هزار مگاوات برق توليد کرد که مساوي با توليد برق ۲۰ سد بزرگ است.
    اين مديركل عزيز و شريف محيط زيست، حرف‌ها و هشدارهاي بيشتري هم زده كه تمامي آن را مي‌توانيد در درگاه خبرگزاري ايسنا بخوانيد.
    بسيار مشتاقم روزي را ببينم كه اين حساب‌هاي ساده‌ي دو دو تا چهار تا، عملاً در چيدمان توسعه‌ي كشور نمود يابد، تا ديگر از خود نپرسيم، چرا كشوري كه كمتر از يك درصد جمعيت جهان را دارد و اندكي بيش از يك درصد خشكي‌هاي زمين را در قلمرو خويش قرار داده است، بايد دهمين كشور توليد‌كننده‌ي پسماند باشد؟ آن هم كشوري كه به هيچ وجه نمي‌توان آن را برخوردار از استاندارهاي نخستين يك كشور صنعتي برشمرد.
     اميدوارم كه خود آقاميري، بيش از هر كس ديگري، پيگير اجابت سخنان مهمش باشد و اگر براي دعاي باران به كوهستان‌ها رفته است، حتماً با خود چتر برده باشد. چرا كه شوربختانه اغلب مديران ما در طول چند دهه‌ي گذشته نشان داده‌اند كه معمولاً فراموش مي‌كنند با خود چتر همراه ببرند؛ چرا كه مطمئن هستند: قرار نيست باراني ببارد!

اگر حتا مروري اجمالي بر برخي رخدادها و مناسبت‌هاي زيست‌محيطي در طول چند ماه آغازين از سال ۱۳۸۷ بياندازيم، درخواهيم يافت كه نوعي عنايت بيشتر و توجه افزون‌تر همراه با علاقه‌‌مندي درخورتر را مي‌توان در بين هموطنان نسبت به گرايه‌هاي محيط زيست مشاهده كرد. برگزاري ده‌ها مناسبت زيست‌محيطي از جمله آيين‌هاي نكوداشت روز زمين پاك، روز جهاني مقابله با بيابان‌زايي در تهران و اغلب مراكز استان، همايش ضد سد، همايش «چالش‌ها و راهبردهاي زيست‌محيطي كلان شهر تهران»، تقدير از برترين‌هاي سبز در دنياي اينترنت و رسانه و اعطاي جايزه اميد، اختصاص برنامه‌اي مشخص و زنده به مرور و تحليل مهمترين رويدادهاي زيست‌محيطي ايران و جهان در رسانه‌ي ملّي، انعكاس چشم‌گيرتر اخبار محيط زيستي در راديو و تلويزيون دولتي، افزايش شمار خبرنگاران زيست‌محيطي در روزنامه‌هاي پرشمارگان كشور و به تبع آن، اختصاص فضاي بيشتر و مؤثرتر رسانه‌اي به اخبار محيط زيست در جرايد و خبرگزاري‌ها، استقبال كم‌نظير اصحاب وبلاگستان از دو موج سبز اينترنتي با موضوع روز جهاني محيط زيست و نجات تالاب‌ها، حضور پرشمار و كم‌نظير دانشجويان در دوّمين همايش ملّي روز جهاني محيط زيست در دانشگاه تهران، پژواك شايسته‌ي ساعت زمين در رسانه‌ها، پيروزي مردم ورزنه در دفاع از حرمت سياه‌كوه، رونق كم‌سابقه‌ي گرين بلاگ و گرين دي در دنياي وبلاگستان، اعلام حمايت ۱۹ تشكل و حزب عمده‌ي سياسي كشور از آموزه‌هاي محيط زيست، آغاز به كار خبرگزاري‌هاي مستقل زيست‌محيطي و سرانجام آغاز فعاليت يا تحرك دوباره‌ي برخي از تشكل‌هاي علمي و مردم‌نهاد در مشاركت‌هاي سبز و برگزاري همايش‌ها، سخنراني‌ها و نمايش مستندهاي علمي … همه و همه گواه آن است كه به رغم تمامي محدوديت‌ها، فشارها و تنگناهاي نفس‌گير اقتصادي و سياسي، شأن و اعتبار محيط زيست در بين ايرانيان رو به افزايش است.

نگارنده خود شاهد آن بوده است كه چگونه در كانون محيط زيست فرهنگسراي دانشجو، اقشاري از طبقات مختلف مردم، از خانم‌هاي خانه‌دار و بازنشستگان تا دانشجويان و نوجوانان علاقه‌مند در كنار هم و پا به پاي يكديگر در بيش از ۳ ساعت مباحث و جستارهاي زيست‌محيطي شركت كرده و اظهار نظر مي‌كردند؛ و يا در جريان پخش و نقد فيلم «گذر شهر بر آب» از فرهاد ورهرام مي‌تواني به خوبي اين اشتياق و حس مسئوليت‌شناسي آحاد شهروندان را – از هر طبقه‌ي اجتماعي – در برابر تهديدهاي محيط زيست شهري ببيني و درك كني.

تجربه‌ي برگزاري سه نشست علمي در مؤسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع كشور در طول يكماه اخير و بازخوردهاي شايسته‌ي آن دليل ديگري بر اين مدعاست.
اميد كه اين نشانه‌هاي اميدبخش در فضاي رسمي و مجازي جامعه‌ي ايراني همچنان رو به افزايش باشد، آنچنان كه بتوانيم براي نخستين بار از حضور كرسي‌هايي در صحن بهارستان و شوراهاي شهر و روستا سخن بگوييم كه موجوديت صاحبانشان بيش از هر چيز، مديون گرايه‌ها و برنامه‌ها و شعارهاي زيست‌محيطي آنها بوده است تا هر اولويت ديگري.

تولّد پايگاه خبري فضاي سبز و محيط زيست ايران

اگر امروز سري به نشاني اينترنتي «كانون عالی گسترش فضای سبز و حفظ محیط زیست ایران» زده باشيد، درخواهيد يافت كه تحوّلي ميمون و خجسته در اين پايگاه اطلاع‌رساني سبز رخ داده است؛ تحوّلي كه در جريان برگزاري نخستين همايش تخصصي «چالش‌ها و راهبردهاي زيست‌محيطي كلان شهر تهران» در تاريخ دوّم مردادماه سال جاري، نويدش را دبيركل سختكوش كانون، جناب ياسر انصاري كجوري به نگارنده داده بود.

همان طور كه مشاهده مي‌كنيد، آن تحوّل چيزي نيست جز آغاز به كار پايگاه خبري فضاي سبز و محيط زيست ايران؛ تارنمايي كه كمبود ان مدتهاست در فضاي رسانه‌اي كشور احساس مي‌شود و اميدوارم اين بار، اين پايگاه سبز به سرنوشت اسلاف مرحومش چون قلم سبز ايران، چشمان سبز ايران و … دچار نشود و باز اميدوارم، حضور اين تارنما، تلنگري باشد بر ناصر كرمي و شهريار عيوض‌زاده تا دستي به سر و روي «خبرگزاري مستقل محیط زیست ايران» بكشند و آن را آن چيزي كنند كه وعده‌اش را سه ماه پيش به نگارنده داده بودند! همچنين اين رخداد، مي‌تواند تحرك بيشتري در بچه‌هاي عاشق اصفهاني ايجاد كند تا پایگاه اطلاع رسانی محیط زیست (زیستا) را با كيفيت و كميتي رقابتي‌تر عرضه دارند.
دست و قلم همه‌ي دوستاني كه به اعتلاي فرهنگ محيط زيست ايرانيان كمك مي‌كنند، پرتوان‌تر باد.

حدود سه ماه از فاجعه‌ي باورنكردني تخريب كلوت‌هاي يگانه‌ي شهداد به بهانه‌ي اجراي رزمايشي استاني مي‌گذرد. در اين مدّت، ميليون‌ها چشم با حيرت و غم تمام در ايران و جهان نظاره‌گر اخبار و تصاوير متعددي بودند كه از اين رويداد منحصربه‌فرد به سراسر جهان مخابره شده و از طريق اينترنت در دسترس عموم قرار گرفته است. ده‌ها تومار و نامه‌ي اعتراضي به وسيله‌ي طرفداران ميراث طبيعي كشور خطاب به عالي‌ترين مقامات مسئول در استان كرمان و پايتخت كشور نگاشته شده و اغلب روزنامه‌هاي پرشمارگان مملكت به اين موضوع پرداختند.

با اين وجود، ظاهراً به جز صدور بخشنامه‌اي محدود از سوي ستاد كل ارتش كه براساس آن هرگونه عمليات نظامي و مانور در پارك‌هاي ملّي ممنوع و در مناطق حفاظت‌شده نيز منوط به استعلام و نظرخواهي از سازمان محيط زيست شده است؛ هيچ پژواك شايسته‌ي ديگري شنيده يا خوانده نشد.
البته هرچند كه همين بخشنامه نيز نارسا بوده و امكان عمليات نظامي در مناطق حفاظت‌شده را به صورت مشروط فراهم كرده است؛ موضوع غم‌انگيز‌تر آن است كه چون شهر افسانه‌اي لوت، در شمار مناطق حفاظت‌شده چهارگانه‌ي سازمان حفاظت محيط زيست قرار ندارد، ظاهراً مشكلي هم براي انجام رزمايش و بوجود آمدن چنين تخريب‌هايي نداشته است! به ويژه آنكه ديگر سازمان متوّلي فرهنگي كشور، يعني سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري – كه به گفته‌ي دكتر دلاور نجفي، مسئوليت حراست از اين مناطق متوجه آنان است -  آنقدر وظايف مهم‌تري چون حفاظت از پاسارگاد و تخت جمشيد! دارد كه ديگر مجالي براي رسيدگي به دلايل اصابت چند راكت خمپاره يا گلوله توپ به بزرگترين و افسانه‌ترين كلوت‌هاي جهان در لوت ندارد!

اين يادداشت را با ذكر نقل قولي از ژنرال انگليسي، سرپرسى سايكس در مورد كلوت‌هاي لوت به پايان مي‌برم، او مي‌نويسد: «آثار شهر كلوت‌ها از غرايب طبيعت است، حين عبور از بين اين نقاط مخروب، شخص تصور مى‌كند از وسط قلعه‌ها و قصرهاى جن و پريان مى‌گذرد. اين ابنيه‌اى كه طبقه طبقه روى هم بنا شده و گويا اشخاصى وراى بنى بشر در ساختمان آن دخيل بوده‌اند، اشكال عبادتگاه‌ها، اهرام، برج‌ها و قعله‌هاى بزرگى را در نظر انسان مجسم مى‌كنند و بدون اغراق از مشاهده‌ي آنها شخص به خود مى‌لرزد.»

و امروز شوربختانه بايد اعتراف كرد: باز هم به خود مي‌لرزيم؛ امّا نه از مشاهده‌ي آنها، كه از تماشاي تخريب نابخردانه‌ي اين ميراث‌هاي طبيعي ارزشمند و يگانه.
باور كنيد، دست خودم نيست، امّا با مشاهده‌ي اين همه كوته‌نظري و سبك‌مغزي، به ياد تخريب رژيم خون‌ريز و قرون وسطايي طالبان در افغانستان افتادم و بلايي كه بر سر مجسمه‌هاي غول‌پيكر بودا در باميان آورد!

مباد كه ديگر چنين صحنه‌هايي را ببينيم. مباد …

چهارشنبه گذشته، همكار عزيزم – خسرو ثاقب‌طالبي – خبر جالبي را برايم نقل كرد؛ اينكه يك شكارچي پرندگان تصميم گرفته تا براي هميشه، شكار را كنار گذاشته و تفنگش را بفروشد. موضوع وقتي برايم جالب‌تر شد كه دريافتم، آن شكارچي يك هموطن بوده و زماني حيرتم افزون‌تر شد كه دريافتم، محمّد درويش در اين جريان نقشي اساسي برعهده داشته است!

درواقع، پس از اجراي برنامه‌ي هفته‌ي گذشته در «روز از نو» كه در آن كوشيدم – با اشاره به داستان مارمولك‌ها - به آموزه‌هايي از دنياي زيبا و عبرت‌انگيز حيوانات بپردازم، يكي از بينندگان برنامه كه گويا يك شكارچي پرندگان بوده، با دست‌اندركاران برنامه – در روز سه شنبه، ۱۵ مرداد - تماس گرفته و طي ارسال پيامكي از ديار هستي! اعلام مي‌دارد: پس از مشاهده‌ي گفتگوي آقاي درويش و دكتر نوروزي، تصميم گرفته تا براي هميشه شكار پرندگان را كنار بگذارد و به اسلحه‌اش استراحت مطلق دهد!
لازم به گفتن نيست كه از شنيدن و درك چنين بازخوردي بسيار خوشحال شدم.
اميد كه طريقت دوستي با حيوانات در بين ايرانيان بيش از پيش رواج يابد. در همين باره، مينو صابري، گزارشي خواندني تهيه كرده كه بسيار مفيد و روشنگرانه است.
همچنين ايسنا نيز از مراسم ازدواج پيرترين مارمولك جهان با ۱۱۱ سال سن خبر داده؛ مارمولكي كه از عروس ۷۰ ساله‌اش، ۴۱ سال بزرگ‌تر است!
با آرزوي آن كه همه‌ي ما در طول حيات‌مان توفيق درك چنين پيامك‌هايي را داشته باشيم.

انشاالله